Makedonija: Se baraat avtori volni da delat

03 May 2006

Makedonskiot Zakon za avtorski i srodni prava bese usvoen od Sobranieto na Republika Makedonija vo 1996 godina. Po nekolku rundi izmeni i amandmani diktirani, pred se, od baranjata na megjunarodnite organizacii i Evropskoto zakonodavstvo na poleto na zastitata na pravata koi proizleguvaat od intelektualnata sopstvenost, Zakonot denes ne se razlikuva od slicnite zakonski tekstovi vo drugite zamji na Balkanot ili vo Evropa.

Vo pogled na zastitata na pravata na avtorite i nositelite na avtorskite prava za dadeno delo, makedonskiot Zakon e napolno usoglasen so megjunarodnite normi i megjunarodnoto pravo. Se razbira, toa se odnesuva i na odredbata koja veli deka, osven ako avtorot izricno ne odredi poinaku, avtorskite prava ke se smetaat za ekskluzivni i ke stapi vo sila odredbata koja zabranuva �...sekakvo neovlasteno umnozuvanje, reprodukcija i javno izveduvanje...�, sto veke nekolkupati ja spomnavme vo ova dosie.

Vanco Kosturski, advokat specijaliziran na poleto na zastitata na covekovite prava veruva deka �...Makedonija navistina ima besprekoren Zakon...�, no dodava deka vistinskiot problem se javuva vo negovata primena.

Spored Kosturski, najznacajnata uloga sto ovoj Zakon ja dobi vo procesot na izgotvuvanjeto na nacrtot i negovoto usvojuvanje e borbata protiv piraterijata, vo koja drzavata i vlozuva, i ne vlozuva dovolno sredstva i napori, a nejzinite aktivnosti ostanuvaat kampanjski i sporadicni.

Eden dokaz za takvata protivrecna situacija se naogja vo faktot sto, barem nekolku pati godisno, ovlastenite inspekcii pri Ministerstvoto za kultura gi povikuvaat javnite glasila da izvestat za unistuvanjeto na zapleneti piratski filmovi i muzika, a, sepak, ako sakate da gi kupite najnovite izdanija na filmskata i muzickata industrija, ne mora bas da se motate po mracni sokaci i da se druzite so somnitelni likovi. Se sto treba e fino da prosetate po centralniot plostad vo Skopje i ke najdete se sto sakata po poveke od prifatlivi ceni.

Drugiot problem na poleto na avtorskite prava, prisuten, vo golema merka prisutni i vo ostanatite drzavi od poranesna Jugoslavija, e odnosot pomegju ZAMP, Zdruzenie za Avtorski i Mali Prava) i avtorite i izveduvacite na muzika vo Makedonija. (Situacijata e skoro identicna so Hrvatska, pa za povekje informacii vi go posocuvame pregledot na sostojbata na poleto na avtorskite prava i Creative Commons (CC) vo Hrvatska).

Koga sme kaj Creative Commons (CC) i procesot na lokalizacija za Makedonija, rabotite poleka se dvizat nanapred, blagodarenie, pred se, na dvizenjeto za sloboden softver i naporite za lokalizacija na GNU/GPL licencata.

Vo fondacijata za odrzlivi informaticki resenija Metamorfosis, ni kazaa deka, po skoro cela godina pregovori i kontakti, konecno e potpisan dogovorot so Creative Commons, vo sredinata na ovoj mesec (April 2006). Spored dogovorot, Metamorfozis ke dejstvuva kako lokalna podruznica na CC za Makedonija i ke go sproveduva procesot za lokalizacija na licencite.

Vo Metamorfozis velat deka Zakonot za avtorski prava ne pretstavuva nikakva precka i deka e napolno otvoren za CC licencite, taka sto organizacijata veke pocnala so aktivnostite za oformuvanje na rabotna grupa koja ke raboti na pravniot del od proektot, t.e. podgotovkata na pravnite formi za razlicnite licenci dostapni vo sistemot na CC.

Se ocekuva pogolemi problemi da donese sozdavanjeto na edna grupa, jadro od avtori podgotveni da gi nudat svoite dela pod CC licenca. Sepak, Metamorfozis veke gi pocnala pregovorite so nekolku nevladini i kulturni organizacii vo Makedonija za vospostavuvanje na edna takva grupa, kako i za sozdavanje na tehnicki kapaciteti (arhivi i datoteki) za razmena na muzicki, filmski, video i drugi dela vo digitalni formati.

Vo fondacijata se ubedeni deka postoi odreden interes za razmena i rabota pod CC licencite, osobeno megju avtorite na elektronska muzika i kaj nekolku video-art umetnici.

Konecno, vo fondacijata se optimisti i veruvaat deka celata rabota na lokalizacijata na licencite bi trebalo da bide zavrsena do krajot na ovaa godina, a verojatno i porano, nekade do krajot na oktomvri 2006 godina.