Albanija: Golemi cekori napred, i ponatamu golema zavisnost od stranskite donatori

25 February 2007

Gragjanskoto opstestvo vo Albanija e mnogu porazvieno otkolku sto mozese da se ocekuva - kako vo urbanite, taka i vo ruralnite podracja. Od donesuvanjeto na zakonot vo 1990.godina, so koj e vovedeno pravoto na zdruzuvanje, gragjanskoto opstestvo intenzivno se razviva.

Kako sto naveduva Natasa Pepivanit, od Ministerstvoto za trud i socijalna rabota, momentalno ima poveke od 1000 registrirani zdruzenija, no samo 150 od niv se aktivni.

Vazno e da se spomenat uslugite koi gi pruzaat organizaciite na gragjanskoto opstestvo, kako i vo celina vo opstestvoto, taka i ranlivite opstestveni grupi. Kapacitetite na neprofitniot sektor dozivea isklucitelen rast vo pogled na izrabotkata, predlozite i lobiranjata za zakonite i politikata - kako na lokalno, taka i na nacionalno nivo. Organizaciite od gragjanskoto opstestvo taka dadoa isklucitelen pridones na primarnite zakonski i policy resenija kako sto se nacrt Ustavot na Republika Albanija, Nacionalnata strategija za socijalen i ekonomski razvoj, Strategijata za decentralizacija na lokalnata vlast itn. Sektorot isto taka dade vazen pridones na poleto na opstestvenite istrazuvanja, monitoringot i zastitata na covekovite prava, vklucuvajki go pravoto na glas, a od neodamna i borbata protiv korupcijata i trgovijata so ludje.

Pravniot okvir (pdf) za osnovanje i registracija na nevladinite organizacii dozvoluva sekoe domasno ili stransko fizicko ili pravno lice, da osnova neprofitna organizacija. Site neprofitne organizacii deluvaat nezavisno od drzavnite organi i interesi.

Za osnovanje na clenska neprofitna organizacija potrebni se minimalno pet fizicki ili dve pravni lica, dodeka neclenskite neprofitni organizacii, kako sto se fondacii i centri, moze da gi osnova edno lice. Pritoa potrebni se tri dokumenti: baranje za registracija, akt za osnivanje i statut. Sudot odlucuva za baranjeto vo rok od 15 dena.

Stranskite neprofitni organizacii vo Albanija imaat pravo da sproveduvaat privremeni ili postojani aktivnosti, pocituvajki gi albanskite zakoni i dobri obicai, pod ednakvi ulsovi koi vazat i za domasnite organizacii.

Opsto se smeta deka postoeckite zakonski resenija se pozitivni za razvojot na neprofitniot sektor. Sepak, dodeka Zakonot vo najgolema merka e primeren i prifatliv, podzakonskite akti koi bi ovozmozile negova implementacija vo sekojdnevniot zivot se i ponatamu nejasni. Eden od problemite vo Zakonot e sekako baranjeto site organizacii od gragjanskoto opstestvo da se registriraat vo Tirana.

Iako nevladinite organizacii ne plakaat danoci za donaciite, predstavnicite na sektorot smetaat deka nevladinite organizacii imaat pravo na mnogu fiskalni pogodnosti, osven onie koi proizleguvaat od postoeckiot zakon. Najgolema potreba e sepak potrebata za pojasnuvanje na postoeckite danocni zakoni za sektorot.

Zakonot dopusta nevladinite organizacii da ostvaruvaat prihodi od prodazba na dobra i uslugi. So toa, nevladinite organizacii imaat moznost da se natprevaruvaat za dogovori i nabavki od strana na vladata.

Spored vazeckiot zakon, izvorite na prihod na nevladinite organizacii vklucuvaat clenarina, darovi i donacii od privatni subjekti � domasni i stranski, kako i sopstvena ekonomska aktivnost i sredstva vo sopstvenost na organizacijata.

Bez obzir na oblikot na organizacija, ceklite koi gi sledat i aktivnostite koi gi sproveduvaat, neprofitnite organizacii se oslobodeni od danok na donacii i clenarina.

Nadleznite drzavni organi imaat pravo na nadzor na neprofitnite organizacii vo vrska so plakanjeto na danoci i carina, socijalno osiguruvanje, izdavanje na dozvoli za ekonomska aktivnost, dogovaranje za pruzanje na javni i socijalni uslugi kako i sproveduvanje na aktivnosti koi se finansiraat od drzavniot budzet.

NGO sektor i ponatamu e zavisen od stranskite donatori. Istorijata i praksata na filantropija vo Albanija se slabi. Lokalnoto finansiranje ne e ednostavno blagodarejki na tradicijata i malata inicijativa na privatniot sektor. Finansiskata odrzlivost bez potpora na stranskite donatori i ponatamu e tesko ostvarliva cel.

Diverzifikacijata na finansiskite resursi na nevladinite organizacii e retka. Retkite neprofitni organizacii na koi im pojde od raka se think-tankovite vo Tirana, koi se sposobni da se prilagodat na baranjata na donatorot i da odgovorat na nivnite uslovi. Organizaciite od gragjanskoto opstestvo zasega ne se spremni za koristenje na fondovite na Evropskata unija koi se nameneti za sektorot. Od druga strana, brojot na poedinecni donatori od Evropa opadja, so sto se namaluvaat i prilikite za diverzifikacija.

Vo dekemvri 2006. predstaven e nacrt zakonot po koj Ministerstvoto za ekonomija ke ja prevzeme odgovornosta za registracija na nevladinite organizacii. Spored toj zakon, site nevladini organizacii vo Albanija (osnovani pred donesuvanjeto na zakonot) ke moraat da podnesuvaat godisni izvestai na Nacionalnoto registracisko telo, koe ke ima obvrska za toa da go izvestuva Ministerstvoto za ekonomija. Nevladinite organizacii ke moraat detalno da izvestuvaat za site licni podatoci za svoite clenovi, vklucuvajki gi i nivnite potpisi.

Takvite zakonski odredbi navedoa mnogu nevladini organizacii da se somnevaat deka ovde se raboti za nastojuvanje na vlasta posilno da gi kontrolira aktivnostite i clenstvoto vo nevladinite organizacii. Dokolku ovoj nacrt zakon bide donesen, mozeme li toa da go smetame kako kraj na nezavisnosta na nevladinite organizacii?